भारतातील दमट हवामानासाठी योग्य उशांच्या आवरणांचे (कव्हरचे) साहित्य

परिचय

पावसाळा सुरू होईपर्यंत आणि सोफ्याला वास येईपर्यंत कोणीही उशीच्या कव्हरच्या मटेरियलचा विचार करत नाही. तो कुबट वास, थोडा ओलसरपणा, काही वेळा धुतल्यानंतर रंगाचे फिके पडणे - या सगळ्याचे मूळ कारण कव्हर कोणत्या मटेरियलपासून बनले आहे, यात असते. भारतातील किनारपट्टीच्या शहरांमध्ये सलग चार महिने आर्द्रता (humidity) ७५% ते ९०% च्या दरम्यान असते. चुकीचे मटेरियल हे असह्य करते. योग्य मटेरियल कशाचीही पर्वा न करता ते हाताळते. नेमके काय काम करते, ते येथे दिले आहे.

आर्द्रतेमध्ये मटेरियलच का महत्त्वाचे आहे

कापड आणि ओलावा यांचा संबंध दोनपैकी एका प्रकारे येतो. एकतर ओलावा कापडातून बाहेर पडतो आणि हवा खेळती राहिल्यामुळे निघून जातो - किंवा तो विणकामात साठून राहतो. नैसर्गिक धागे पहिले काम करतात. कृत्रिम धागे दुसरे काम करतात.

हा फरक दमट खोलीत लवकर दिसून येतो. जुलै महिन्यात मुंबईत पॉलिस्टर उशीचे कव्हर कोणीही त्यावर न बसताही काही दिवसांत थोडे ओलसर लागते. त्याच खोलीत सुती (pure cotton) कव्हर श्वास घेते, ओलावा शोषून घेते आणि साठवून न ठेवता बाहेर सोडते. खोलीची जाणीव वेगळी असते. उशी वेगळी वाटते. वास येतो किंवा येत नाही, हे त्यावर अवलंबून असते.

सुती कापड स्वतःच्या वजनाच्या २७ पट ओलावा ओले वाटण्याआधी शोषून घेऊ शकते - ते शोषण आणि बाहेर सोडण्याचे चक्रच आर्द्रतेमध्ये उशीला चिकट न वाटू देता आरामदायी ठेवते. पॉलिस्टरमध्ये असे कोणतेही चक्र नसते. ते फक्त जे काही ओलावा शोषते, तो धरून ठेवते.

काय काम करते आणि काय नाही

शुद्ध सुती (Pure Cotton)

भारतीय आर्द्रतेसाठी सर्वसमावेशकपणे सर्वात व्यावहारिक पर्याय. व्यवस्थित श्वास घेते, सहज धुतले जाते, ड्रायरशिवाय सुकते आणि जितके जास्त धुवाल तितके मऊ होते. विशेषतः हातमाग विणकाम (handloom) केलेल्या सुती कापडात प्रत्येक रांगेतील ताणामुळे नैसर्गिक मोकळी विण असते - ती विविधता समान थ्रेड काउंटच्या मशीनने विणलेल्या कापडापेक्षा चांगली हवा खेळती ठेवते.

उशीच्या कव्हरसाठी २१० टीसी (210TC) शुद्ध सुती हातमाग कापड योग्य आहे. धुवल्यानंतर लवकर सुकण्यासाठी पुरेसे हलके आणि नियमित वापरामुळे आकार आणि रंग टिकवून ठेवण्यासाठी पुरेसे भरीव.

लिनन (Linen)

सुतीपेक्षा जास्त हवा खेळती राहते कारण लिननचे धागे पोकळ असतात - ओलावा वेगाने बाहेर पडतो आणि धुतल्यानंतर कव्हर लवकर सुकते. सुतीपेक्षा जास्त सुरकुत्या पडतात आणि पोत थोडा खडबडीत असतो, परंतु किनारपट्टीच्या शहरांतील लिव्हिंग रूमसारख्या अतिशय दमट खोल्यांमध्ये ते हवा खेळती ठेवण्याच्या बाबतीत सुतीपेक्षा उत्तम काम करते. चांगल्या सुती कापडाप्रमाणेच धुतल्यानंतर ते मऊ होत जाते.

कॉटन-लिनन मिश्रण

शुद्ध लिननपेक्षा मऊ, शुद्ध सुतीपेक्षा जास्त हवा खेळती राहते. लिननपेक्षा कमी सुरकुत्या पडतात. लिव्हिंग रूमसाठी आराम आणि व्यावहारिक आर्द्रता प्रतिकार अशा दोन्ही गोष्टींची गरज असल्यास हा चांगला मध्यम मार्ग आहे. बेडरूममध्येही चांगले चालते.

काय पूर्णपणे टाळावे

मखमली (Velvet) इतर कोणत्याही गोष्टीपेक्षा जास्त ओलावा पकडून ठेवते - सुकायला खूप वेळ घेते, आर्द्रतेमध्ये इतर कोणत्याही मटेरियलपेक्षा लवकर वास येतो आणि वारंवार धुणे खरोखर कठीण असते. मायक्रोफायबर ओलावा धरून ठेवते आणि हवा खेळती असल्याशिवाय तो नीट बाहेर सोडत नाही. उन्हात पॉलिस्टर मिश्रणे कृत्रिम वाटतात आणि दमट हवामानात वारंवार धुण्यामुळे लवकर खराब होतात. पावसाळ्यात भारतातील दमट खोलीतील सोफा किंवा बेडवर यापैकी कशाचीही गरज नाही.

तुलना तक्ता

जाणून घेण्यासारखी आकडेवारी

सुती कापड ओले वाटण्याआधी स्वतःच्या वजनाच्या २७ पट ओलावा शोषून घेते - ही क्षमताच त्याला आर्द्रतेमध्ये चिकट न वाटू देता आरामदायी बनवते.

हातमाग विणकर दररोज २ ते ४ मीटर कापड तयार करतात. त्या संथ गतीमुळे विणकामात नैसर्गिक ताण निर्माण होतो - जे काही मिनिटांत उत्पादित केलेल्या मशीन-विणलेल्या पर्यायांपेक्षा चांगली हवा खेळती ठेवते.

नैसर्गिक अझो-मुक्त (azo-free) रंग पृष्ठभागावर राहण्याऐवजी धाग्याच्या २ ते ३ थरांपर्यंत खोल जातात. धुतल्यावर रंग न फाटता टिकून राहतो - जेव्हा पावसाळ्याचा अर्थ चार महिने सलग दर दोन आठवड्यांनी धुणे असा होतो, तेव्हा हे महत्त्वाचे आहे.

योग्यरित्या धुतलेली शुद्ध सुती उशीची कव्हर्स २ ते ३ वर्षे टिकतात. त्याच परिस्थितीत पॉलिस्टर मिश्रणे १२ महिन्यांच्या आत बदलणे आवश्यक असते - जिथे धुणे वारंवार करावे लागते, अशा उच्च आर्द्रतेमध्ये ती लवकर खराब होतात.

भारतीय उशीचे मानक आकार:

खरेदी मार्गदर्शक

इतर कशाच्याही आधी मटेरियलचे प्रमाण तपासा. १००% शुद्ध सुती किंवा लिनन - कॉटन-रिच नाही, पॉलिस्टरसह मिश्रण नाही. मिश्रणातील कृत्रिम घटक हेच दमट हवामानात समस्या निर्माण करतात. आमची उशीची कव्हर्स पूर्णपणे १००% शुद्ध सुती आहेत - कोणतेही मिश्रण नाही, कोणताही शॉर्टकट नाही.

आर्द्रतेमध्ये विणकामाचा प्रकार महत्त्वाचा आहे. हातमाग विणलेले सुती कापड त्याच थ्रेड काउंटच्या मशीनने विणलेल्या कापडापेक्षा चांगले श्वास घेते. हे केवळ कलेतील फरक नाही - अनेक महिने टिकून राहणाऱ्या आर्द्रतेच्या खोलीत त्याचा व्यावहारिक फरक पडतो.

उशीच्या कव्हर्ससाठी थ्रेड काउंट १८० ते २५० टीसी दरम्यान असावा. नियमित धुण्यामुळे आकार टिकवून ठेवण्याइतपत घन आणि श्वास घेण्यासाठी आणि लवकर सुकण्यासाठी पुरेसे मोकळे. आर्द्रतेमध्ये २५० टीसीच्या वरचा अर्थ अधिक घन विणकाम, जे जास्त ओलावा धरून ठेवते - तुम्हाला जे हवे आहे त्याच्या अगदी उलट.

दमट खोल्यांसाठी लिफाफा (envelope) क्लोजरपेक्षा झिप क्लोजर चांगले. झिप उशीला वातावरणातील ओलाव्यापासून अधिक चांगले संरक्षण देते. पावसाळ्याच्या पूर्ण हंगामात हा एक लहान पण महत्त्वाचा तपशील आहे.

प्रिंट केलेल्या कोणत्याही गोष्टीसाठी नैसर्गिक अझो-मुक्त रंग. कृत्रिम रंग वारंवार धुतल्यामुळे असमानपणे फिके पडतात - आर्द्र हवामानात जिथे धुणे वारंवार होते, तिथे तो ऱ्हास लवकर दिसून येतो.

तज्ज्ञ टिप्स

पावसाळ्यात दर दोन ते तीन आठवड्यांनी धुवा - कोणीही उशीला स्पर्श न करताही आर्द्रता कापडात स्थिर होते. नियमित धुण्यामुळे वास कायमस्वरूपी बसण्यापासून थांबतो.

हवा खेळती असेल अशा सावलीत सुकवा - बंद बाथरूम किंवा बेडरूममध्ये नको, जिथे आर्द्रता आधीच जास्त असते. खिडकीजवळ किंवा बाहेर झाकलेल्या सावलीत क्रॉस वेंटिलेशन योग्य प्रकारे काम करते.

कव्हर काढून उशीपासून वेगळे धुवा. पुन्हा आत टाकण्यापूर्वी उशी पूर्णपणे कोरडी असणे आवश्यक आहे - ताज्या कव्हरच्या आत थोडी ओलसर उशी असणे, हेच त्या persistent वासाचे कारण आहे, जे बहुतेक लोकांना समजत नाही.

पावसाळ्यात दोन संच (sets) वापरा. एक उशीवर, एक स्वच्छ आणि कोरडा. चार महिन्यांच्या आर्द्रतेमध्ये सतत उशीवर बसल्यामुळे येणारा वास कशाचाही येत नाही.

अतिरिक्त कव्हर्स प्लास्टिकमध्ये नाही, तर सुती पिशवीत ठेवा. दमट हवामानात प्लास्टिक स्वच्छ कोरड्या कापडावरही बुरशी निर्माण होण्यासाठी योग्य परिस्थिती निर्माण करते.

वापर-केस विभाग

किनारपट्टीची शहरे - मुंबई, चेन्नई, कोची, कोलकाता - भारतातील सर्वाधिक टिकाऊ आर्द्रता. जून ते सप्टेंबर दरम्यान दर दोन आठवड्यांनी धुतलेले १६x१६ किंवा १८x१८ इंचाचे शुद्ध सुती हातमाग कापड. नैसर्गिक अझो-मुक्त रंग त्या वारंवारतेमध्ये रंग टिकवून ठेवतात. हातमाग सुती कापडातील आमची उशीची कव्हर्स नियमित वापरामुळे खराब न होता तग धरतात.

एसी असलेल्या पण दमट संध्याकाळ असलेल्या बेडरूम्स - शुद्ध सुती किंवा कॉटन-लिनन मिश्रण. एसी दिवसाची आर्द्रता व्यवस्थापित करतो, पण पावसाळ्याच्या संध्याकाळी ओलावा येतोच. नैसर्गिक कापड एसी आणि नॉन-एसी कालखंडातील बदलांना सिंथेटिक्सपेक्षा चांगले हाताळते, जे रात्री थंड झाल्यावर अधिक चिकट वाटते.

मोकळी जागा आणि व्हरांडा - सातत्यपूर्ण एअर कंडिशनिंग नसलेल्या जागांसाठी शुद्ध लिनन किंवा कॉटन-लिनन मिश्रण. मिड-टोन नैसर्गिक रंगाचे रंग जे पांढऱ्या किंवा खूप हलक्या छटांप्रमाणे ओलाव्याचे डाग स्पष्टपणे दाखवत नाहीत. पावसाळ्याच्या शिखरावर असताना आठवड्यातून एकदा धुणे.

मुलांच्या खोल्या - फक्त अझो-मुक्त रंगांसह शुद्ध सुती. मुलांचा उशांशी प्रौढांपेक्षा जास्त काळ त्वचेचा संपर्क असतो. मुलांच्या बेडशीटवर महत्त्वाच्या असलेल्या कारणांसाठी सिंथेटिक रंग टाळण्यासारखे आहेत. नैसर्गिक रंगाच्या शुद्ध सुती कापडातील आमची उशीची कव्हर्स येथे चांगले काम करतात.

होम ऑफिस - तटस्थ छटांमध्ये शुद्ध सुती हातमाग - बेज, सेज ग्रीन, म्यूटेड ब्लू - जे दुपारपर्यंत वास न येता किंवा ओलसर न वाटता तासनतास बसल्यावरही स्वच्छ दिसतात.

फायदे आणि तोटे

शुद्ध सुती हातमाग

फायदे - आर्द्रतेमध्ये श्वास घेते. ओलावा धरून ठेवण्यापेक्षा शोषून घेते आणि बाहेर सोडते. सहज धुतले जाते आणि लवकर सुकते. नियमित धुण्याने मऊ होते. नैसर्गिक रंगाचे पर्याय त्वचेसाठी सुरक्षित आहेत. मूलभूत काळजी घेतल्यास २ ते ३ वर्षे टिकते.

तोटे - सिंथेटिक पर्यायांपेक्षा जास्त सुरकुत्या पडतात. पावसाळ्यात दर दोन ते तीन आठवड्यांनी धुण्याची गरज असते. हलके रंग मध्यम रंगांपेक्षा डाग सहज दाखवतात.

पॉलिस्टर किंवा मखमली

फायदे - सुरकुत्या पडत नाहीत. रंगांची विस्तृत श्रेणी. कमी सुरुवातीची किंमत.

तोटे - ओलावा अडकवून ठेवते. आर्द्रतेमध्ये लवकर कुबट वास येतो. उष्णतेमध्ये त्वचेविरुद्ध कृत्रिम वाटते. उच्च-आर्द्रता असलेल्या भारतीय परिस्थितीत एका वर्षाच्या आत खराब होते. एकदा विकत घेतलेल्या चांगल्या सुती कव्हरपेक्षा कोणत्याही पूर्ण वर्षात जास्त खर्चिक पडते.

शीर्ष शिफारसी

निष्कर्ष

दमट हवामानाच्या भारतीय वातावरणासाठी शुद्ध सुती हातमाग - हे त्याचे थोडक्यात उत्तर आहे. हे कापड व्यवस्थित श्वास घेते, ओलावा धरून न ठेवता तो शोषून घेते, सहज धुतले जाते आणि दोन ते तीन वर्षे टिकते. पावसाळ्यात दर दोन आठवड्यांनी धुवा, हवेच्या प्रवाहाने सावलीत वाळवा आणि दोन संचांचा आळीपाळीने वापर करा. दमट खोल्यांमध्ये पॉलिस्टर, मखमली आणि मायक्रोफायबर टाळा - ते ओलावा टिकवून ठेवतात आणि पहिल्या दिवशी कसेही दिसत असले तरी लवकर खराब होतात. योग्य कापड निवडले तर चार महिन्यांचा भारतीय मान्सून तुमच्या उशीच्या कव्हरसाठी समस्या ठरणार नाही.